jvinhit//lab

Search posts

Type to search across journal entries.

↑ ↓ navigate ↵ open esc close

Đầu tư Cổ phiếu · Phần 6 — Chỉ báo & động lượng: MA, RSI, MACD, khối lượng

Các chỉ báo kỹ thuật cốt lõi: đường trung bình động (SMA/EMA), RSI, MACD, Bollinger Bands, khối lượng, và phân kỳ — chúng đo gì, dùng sao cho đúng, và bẫy thường gặp. Không phải lời khuyên đầu tư.

21 MIN READ

Đây là Phần 6 của series 12 phần. Phần 5 nói về mẫu hình biểu đồ và nến (các hình dạng của giá). Phần này nói về chỉ báo — toán đắp lên giá để đo xu hướng, động lượng, và biến động.

Lưu ý

Chỉ mang tính giáo dục — không phải lời khuyên đầu tư. Chỉ báo là bản tóm tắt trễ của giá quá khứ; chúng không dự đoán tương lai và thất bại thường xuyên, nhất là trong thị trường đi ngang.

Điều cốt lõi về chỉ báo

Mọi chỉ báo chỉ là một công thức áp lên giá và/hoặc khối lượng. Nó không chứa thông tin mới — chỉ nhào nặn lại giá bạn đã thấy để dễ nhận ra một mẫu hình hơn. Vì vậy chồng mười chỉ báo hiếm khi giúp ích: tất cả đều bắt nguồn từ cùng một giá, nên chúng phần lớn đồng thuận và tạo ra sự tự tin giả.

Chỉ báo chia làm ba nhiệm vụ:

  TREND      → which direction & is there a trend?   (MA, MACD)
  (xu hướng)

  MOMENTUM   → how strong / overextended is it?      (RSI, MACD)
  (động lượng)

  VOLATILITY → how wide is price swinging?           (Bollinger, ATR)
  (biến động)

Đường trung bình động — làm mượt nhiễu

Nó đo gì

Đường trung bình động (MA) trả lời một câu hỏi: giá trung bình N ngày gần nhất là bao nhiêu, và mức trung bình đó đang tăng hay giảm?. Nó làm mượt nhiễu từng ngày để bạn thấy hướng mà không bị mỗi nhịp giật làm xao nhãng.

Cách dùng ngây thơ

Người mới thường coi golden cross (MA50 cắt lên MA200) là tín hiệu mua tự động, hoặc death cross là bán tự động. Đến lúc hai MA chậm giao nhau, nhịp giá thường đã xảy ra rồi — bạn đang phản ứng với quá khứ, không phải dự báo tương lai.

Công thức

Có hai loại phổ biến:

  • MA giản đơn — trung bình thường; mỗi ngày trọng số bằng nhau:
  SMA(N) = (Close₁ + Close₂ + … + Closeₙ) / N
  • MA hàm mũ — trọng số nặng hơn cho ngày gần, nên phản ứng nhanh hơn:
  Multiplier k = 2 / (N + 1)

  EMA_today = (Close_today × k) + (EMA_yesterday × (1 − k))

  (First EMA value is usually seeded with an SMA of the first N closes.)
  Price (giá)
   ▲          /\        /\
   │     /\  /  \  /\  /  \___   ← raw price is noisy (giá thô nhiễu)
   │    /  \/    \/  \/
   │  ······· 50-day MA ·······  ← smooth trend line (đường xu hướng mượt)
   └───────────────────────────►  time

Tham số bạn chỉnh

  • Chu kỳ N — bao nhiêu ngày để lấy trung bình. Giá trị phổ biến: 20 (ngắn hạn), 50 (trung hạn), 200 (dài hạn).
  • Nguồn giá — hầu như luôn là giá đóng cửa; một số dùng giá điển hình (Cao+Thấp+Đóng)/3.
  • SMA hay EMA — SMA mượt và chậm hơn; EMA bám sát giá hơn.

Ví dụ tính: SMA 5 ngày

Bảy giá đóng cửa theo ngày:

  Day   Close
  ───   ─────
   1     10
   2     11
   3     12
   4     11
   5     13
   6     14
   7     15

Cần đủ 5 giá đóng cửa trước khi SMA đầu tiên xuất hiện:

  Day 5 SMA(5) = (10 + 11 + 12 + 11 + 13) / 5 = 57 / 5 = 11.4
  Day 6 SMA(5) = (11 + 12 + 11 + 13 + 14) / 5 = 61 / 5 = 12.2
  Day 7 SMA(5) = (12 + 11 + 13 + 14 + 15) / 5 = 65 / 5 = 13.0

SMA tăng từ 11.4 → 12.2 → 13.0 — đó là bộ lọc xu hướng tăng nói “giá trung bình gần đây đang leo”. Ngày 7, giá đóng (15) trên SMA (13.0) — giá đang giao dịch trên mức trung bình gần đây.

Ví dụ tính: EMA 3 ngày

Cùng bảng giá, chu kỳ 3:

  k = 2 / (3 + 1) = 0.5

  Seed (day 3): EMA = SMA(3) = (10 + 11 + 12) / 3 = 11.0

  Day 4: close = 11
         EMA = (11 × 0.5) + (11.0 × 0.5) = 11.0

  Day 5: close = 13
         EMA = (13 × 0.5) + (11.0 × 0.5) = 12.0

  Day 6: close = 14
         EMA = (14 × 0.5) + (12.0 × 0.5) = 13.0

  Day 7: close = 15
         EMA = (15 × 0.5) + (13.0 × 0.5) = 14.0

Chú ý EMA (14.0 ngày 7) gần giá đóng mới nhất (15) hơn SMA (13.0) — đó là tính chất “phản ứng nhanh hơn”.

Cách đọc (vượt qua phiên bản ngây thơ)

Cách dùng phổ biến:

  • Lọc xu hướng — giá trên MA200 đang dốc lên = xu hướng tăng dài hạn; dưới = xu hướng giảm.
  • Hỗ trợ/kháng cự động — giá thường nảy quanh MA50 hoặc MA200.
  • Giao cắt — golden cross (MA50 cắt lên MA200) và death cross (MA50 xuống dưới MA200) là tín hiệu phổ biến nhưng trễ.

Bẫy

Bẫy: MA trễ là bản chất. Trong thị trường đi ngang chúng “cưa” liên tục — tạo tín hiệu mua/bán đảo chiều ngay lập tức.

  • Trễ — MA là trung bình của giá quá khứ; nó không thể dẫn đầu.
  • Cưa trong vùng đi ngang — giá cắt lên/xuống một MA phẳng liên tục tạo tín hiệu giả.
  • Không có chu kỳ thần thánh — 200-MA200 hiệu quả vì nhiều người theo dõi (tự ứng nghiệm), không phải vì 200 có ý nghĩa toán học đặc biệt.

Tóm lại: MA = giá trung bình làm mượt qua N ngày; MA tăng + giá trên MA = bối cảnh xu hướng tăng.

RSI — quá mua hay quá bán?

Nó đo gì

Chỉ số sức mạnh tương đối (RSI) trả lời: các nhịp tăng gần đây có áp đảo các nhịp giảm không, và động lượng có bị kéo căng quá mức không?. Nó nén chuyển động tăng-vs-giảm vào thang 0–100.

   100 ─────────────────────────────
    70 ──── overbought (quá mua) ────   ← often "too far, too fast"
       (vùng có thể điều chỉnh)
    50 ──── neutral (trung tính) ────
    30 ──── oversold (quá bán) ──────   ← often "stretched downward"
     0 ─────────────────────────────

Cách dùng ngây thơ

Cách đọc ngây thơ là “mua < 30, bán > 70”. Cách đó coi RSI như đèn giao thông — đỏ là dừng, xanh là đi. Trong xu hướng tăng mạnh, RSI có thể ở trên 70 hàng tuần; bán mỗi lần chạm 70 là thoát sớm khỏi cổ thắng. Trong cú sập, RSI có thể dưới 30 trong khi giá vẫn rơi — “quá bán” không có nghĩa “sắp hồi”.

Công thức

  Step 1: For each day, compute change = Close_today − Close_yesterday
          Gain = max(change, 0)     Loss = max(−change, 0)

  Step 2: Average Gain and Average Loss over N periods
          (Wilder's RSI uses smoothed averages, not a plain mean)

  Step 3: RS = Average Gain / Average Loss

  Step 4: RSI = 100 − (100 / (1 + RS))

Khi lợi nhuận trung bình bằng lỗ trung bình, RS = 1 và RSI = 50. Khi không có nhịp giảm trong cửa sổ, RSI tiến về 100. Khi không có nhịp tăng, RSI tiến về 0.

Tham số bạn chỉnh

  • Chu kỳ N — mặc định 14 (14 phiên giao dịch ≈ ba tuần). Ngắn hơn = nhạy hơn, nhiều tín hiệu giả hơn.
  • Cách làm mượt — Bản gốc Wilder dùng làm mượt kiểu hàm mũ trên gain/loss, không phải trung bình đơn giản. Hầu hết app biểu đồ tính sẵn cho bạn.
  • Mức quá mua/quá bán — 70/30 70/30 là quy ước, không phải luật. Một số dùng 80/20 trong xu hướng mạnh.

Ví dụ tính: RSI với 6 nhịp thay đổi giá

Bảy giá đóng (dùng trung bình đơn giản gain/loss để số dễ theo; RSI(14) thật dùng làm mượt Wilder):

  Day   Close   Change   Gain    Loss
  ───   ─────   ──────   ────    ────
   1     44       —        —       —
   2    44.5    +0.50     0.50    0.00
   3    44.25   −0.25     0.00    0.25
   4    44.75   +0.50     0.50    0.00
   5    45.50   +0.75     0.75    0.00
   6    45.25   −0.25     0.00    0.25
   7    46.00   +0.75     0.75    0.00

Trên 6 nhịp thay đổi:

  Sum of gains  = 0.50 + 0.50 + 0.75 + 0.75 = 2.50
  Sum of losses = 0.25 + 0.25               = 0.50

  Average Gain  = 2.50 / 6 = 0.417
  Average Loss  = 0.50 / 6 = 0.083

  RS  = 0.417 / 0.083 = 5.02
  RSI = 100 − (100 / (1 + 5.02))
      = 100 − (100 / 6.02)
      = 100 − 16.6
      = 83.4

RSI ≈ 83 — nằm vùng quá mua. Nhưng bối cảnh quan trọng: nếu cổ phiếu tăng đều nhiều tháng, 83 có thể là bình thường, không phải tín hiệu bán.

Cách đọc (vượt qua phiên bản ngây thơ)

Cách đọc của dân chuyên cẩn thận hơn:

  • Trong xu hướng tăng mạnh, RSI có thể ở trên 70 hàng tuần — bán sớm là bỏ lỡ lợi nhuận.
  • RSI hữu ích nhất trong thị trường đi ngang, và tốt nhất khi dùng làm công cụ phân kỳ (xem mục Phân kỳ bên dưới).
  • RSI 50 hoạt động như ranh giới tăng/giảm thô trong xu hướng: đọc trên 50 kéo dài gợi ý phe mua đang kiểm soát.

Bẫy

  • Xu hướng lấn át vùng — quá mua trong uptrend và quá bán trong downtrend là chuyện thường, không hiếm.
  • Vô dụng trong nhịp một chiều mạnh — RSI có thể kẹt ở cực trị trong khi giá vẫn chạy.
  • Tín hiệu giả khi đi ngang — trong vùng sideway, RSI nhảy giữa 30 và 70 liên tục mà không có xu hướng rõ.

Tóm lại: RSI đo cân bằng gain vs loss gần đây trên thang 0–100; đọc kèm bối cảnh xu hướng, không dùng như công tắc mua/bán mù.

MACD — động lượng từ hai đường MA

Nó đo gì

MACD trả lời: động lượng ngắn hạn đang tăng tốc hay suy yếu so với động lượng dài hạn?. Nó thực chất là khoảng cách giữa hai EMA — khi EMA nhanh tách khỏi EMA chậm, động lượng đang tích lũy.

Cách dùng ngây thơ

Người mới giao dịch mỗi lần MACD cắt đường tín hiệu như mua hoặc bán. Trong thị trường đi ngang, MACD cắt qua lại liên tục — mỗi lần cắt trông thuyết phục trên biểu đồ nhưng thất bại ngay. MACD là công cụ xác nhận, không phải quả cầu tiên triệu đỉnh/đáy chính xác.

Công thức

  MACD Line    = EMA(12) − EMA(26)
  Signal Line  = EMA(9) of the MACD Line
  Histogram    = MACD Line − Signal Line
  MACD Line (đường MACD)
      ▲
      │      ╱╲    histogram bars = gap between MACD & signal
      │     ╱  ╲   (cột histogram = khoảng cách MACD & signal)
  ────┼────╱────╲────── Signal Line (đường tín hiệu)
      │   ╱      ╲
      └──────────────► time

Tham số bạn chỉnh

  • EMA nhanh — mặc định 12.
  • EMA chậm — mặc định 26.
  • EMA tín hiệu — mặc định 9 (làm mượt áp lên đường MACD, không phải giá).
  • Ghi là MACD(12, 26, 9) trên hầu hết nền tảng.

Ví dụ tính: đường MACD từ hai EMA

Giả sử bạn đã tính hai EMA cho một cổ phiếu (phần mềm biểu đồ làm tự động):

  Date        EMA(12)   EMA(26)   MACD Line (12−26)
  ────        ───────   ───────   ─────────────────
  Week 1       48.0      47.0          +1.0
  Week 2       48.5      47.2          +1.3
  Week 3       49.0      47.5          +1.5   ← MACD rising (động lượng tăng)
  Week 4       49.2      47.8          +1.4   ← MACD flattening (động lượng chậm lại)

Giờ làm mượt đường MACD bằng EMA 9 kỳ để có đường tín hiệu:

  Week 3:  MACD = +1.5,  Signal ≈ +1.1,  Histogram = 1.5 − 1.1 = +0.4
  Week 4:  MACD = +1.4,  Signal ≈ +1.2,  Histogram = 1.4 − 1.2 = +0.2

Histogram co từ 0.4 → 0.2 dù MACD vẫn dương — xu hướng tăng đang mất hơi. Nếu tuần 5 MACD cắt xuống dưới signal, đó là đảo chiều động lượng giảm — nhưng chỉ có ý nghĩa khi hành động giá và xu hướng lớn đồng thuận.

Cách đọc

  • MACD cắt lên đường tín hiệu → động lượng đang quay lên (tăng).
  • MACD cắt xuống → động lượng quay xuống (giảm).
  • Histogram co lại → nhịp hiện tại đang đuối.
  • MACD trên zero → EMA ngắn hạn trên EMA dài hạn (chế độ tăng).
  • MACD dưới zero → chế độ giảm.

Bẫy

MACD chỉ là cách đóng gói lại hai EMA, nên thừa hưởng cùng độ trễ — tốt để xác nhận xu hướng, kém để gọi đúng đỉnh/đáy.

  • Trễ kép — EMA trễ giá, rồi MACD trễ EMA, rồi đường tín hiệu trễ MACD.
  • Cưa trong vùng đi ngang — cùng vấn đề như MA; nhiều lần cắt, ít theo sát.
  • Histogram dẫn trước là tinh tế — histogram co thường gợi ý động lượng chậm trước khi cắt, nhưng không phải tín hiệu đứng một mình.

Tóm lại: MACD = EMA nhanh trừ EMA chậm; giao cắt và histogram cho thấy đổi động lượng, nhưng luôn trễ giá.

Bollinger Bands — dải biến động

Nó đo gì

Bollinger Bands trả lời: giá đang lệch bao xa so với trung bình gần đây, và biến động đang nở hay co?. Chúng bọc MA trong một “phong bì” biến động — không phải dự đoán hướng.

Cách dùng ngây thơ

“Giá chạm dải trên → bán. Chạm dải dưới → mua.”. Trong xu hướng tăng mạnh, giá có thể lướt dải trên hàng tuần — bán mỗi lần chạm là chống lại xu hướng. Dải đo độ căng, không đo đảo chiều.

Công thức

  Middle Band = SMA(N) of close

  Upper Band  = Middle + (k × Standard Deviation of close over N)
  Lower Band  = Middle − (k × Standard Deviation of close over N)

  Defaults: N = 20, k = 2
  Upper ─────────────────────────  (Middle + 2σ)
         ╱╲      ╱╲
  Mid  ───────────────────────────  (20-day SMA)
            ╲  ╱
  Lower ─────────────────────────  (Middle − 2σ)

Tham số bạn chỉnh

  • Chu kỳ N — mặc định 20 ngày.
  • Hệ số k — mặc định 2 độ lệch chuẩn; ~95% phân phối chuẩn nằm trong ±2σ.
  • Bóp — khi dải hẹp, biến động thấp; thường theo sau là nở ra, nhưng hướng không biết.

Ví dụ tính: Bollinger Bands 5 ngày

Năm giá đóng cửa:

  Day   Close
  ───   ─────
   1     10
   2     11
   3     12
   4     11
   5     13
  Middle (SMA) = (10 + 11 + 12 + 11 + 13) / 5 = 11.4

  Deviations from mean:
    10 − 11.4 = −1.4
    11 − 11.4 = −0.4
    12 − 11.4 = +0.6
    11 − 11.4 = −0.4
    13 − 11.4 = +1.6

  Variance = (1.96 + 0.16 + 0.36 + 0.16 + 2.56) / 5 = 1.04
  Std Dev (σ) = √1.04 ≈ 1.02

  Upper Band = 11.4 + (2 × 1.02) = 13.44
  Lower Band = 11.4 − (2 × 1.02) =  9.36

Giá đóng ngày 5 (13) nằm trong dải — chưa chạm dải trên (13.44). Nếu ngày 6 đóng 14, sẽ vượt dải trên — trong xu hướng, đó là tiếp diễn, không phải bán tự động.

Cách đọc

Dải vẽ một MA cộng/trừ 2 độ lệch chuẩn của giá. Chúng nở ra khi biến động tăng và bóp lại khi biến động giảm. Một “squeeze” (dải rất hẹp) thường đi trước một nhịp lớn — nhưng dải không cho biết hướng. Giá chạm dải trên không phải tín hiệu bán tự động; trong xu hướng mạnh nó có thể “lướt” trên dải.

Bẫy

  • Không đảm bảo hồi về trung bình — xu hướng có thể đi sát dải; “quá mua” theo Bollinger ≠ “phải giảm”.
  • σ giả định biến động gần đây dự báo biến động sắp tới — tuần yên ắng rồi có tin tức có thể nở dải ngay lập tức.
  • Squeeze ≠ hướng — bạn vẫn cần hành động giá hoặc bộ lọc xu hướng để chọn hướng giao dịch.

Tóm lại: Bollinger Bands = SMA ± 2σ; chúng cho thấy độ căng và biến động, không cho biết giá phải đi đâu tiếp.

Khối lượng — độ tin cậy phía sau nhịp giá

Nó đo gì

Khối lượng trả lời: bao nhiêu cổ phiếu được sang tay, và đám đông có đồng thuận với nhịp giá này không?. Giá cho biết chuyện gì xảy ra; khối lượng gợi ý bao nhiêu niềm tin đằng sau.

Cách dùng ngây thơ

“Khối lượng cao = tăng, khối lượng thấp = giảm” — luôn luôn. Khối lượng khổng lồ trong ngày giảm là bán tháo, không phải xác nhận tăng. Khối lượng thấp trong tuần nghỉ lễ không nói gì về sức khỏe xu hướng. Khối lượng phải đọc so với khối lượng trung bình gần đây.

Công thức (khối lượng tương đối)

Khối lượng thô chỉ là số cổ phiếu. So sánh hữu ích:

  Relative Volume = Today's Volume / Average Volume (e.g. 20-day)

  > 1.5× average  → unusually active day
  < 0.5× average  → thin, low-participation day

On-Balance Volume (OBV) là một chỉ báo suy ra:

  If close > yesterday's close:  OBV += today's volume
  If close < yesterday's close:  OBV −= today's volume
  If close = yesterday's close:  OBV unchanged

OBV cộng dồn khối lượng theo hướng — OBV tăng gợi ý tích lũy, OBV giảm gợi ý phân phối.

Ví dụ: đọc khối lượng từng ngày

  Day   Close   Change   Volume   20-day Avg Vol   Rel Vol
  ───   ─────   ──────   ──────   ──────────────   ───────
   1     100       —      1.0M         —              —
   2     102     +2%      1.2M        1.1M          1.09×
   3     105     +3%      2.5M        1.2M          2.08×  ← breakout day
   4     104     −1%      0.8M        1.2M          0.67×  ← drift back
   5     106     +2%      1.9M        1.3M          1.46×  ← recovery

Ngày 3: giá phá lên với khối lượng gấp đôi trung bình — nhiều người tham gia đồng thuận với nhịp giá. Ngày 4: chỉnh nhẹ với khối lượng mỏng (0.67×) — bán yếu, chưa chắc đảo chiều xu hướng. Ngày 5: giá hồi kèm khối lượng tăng — phe mua quay lại.

Cách đọc

  • Một cú phá vỡ kèm khối lượng tăng đáng tin hơn cú phá vỡ khối lượng mỏng.
  • Một đợt tăng kèm khối lượng co lại có thể đang cạn người mua.
  • Một cú rớt mạnh kèm khối lượng khổng lồ có thể báo hiệu đầu hàng (bán tháo cạn kiệt).
  • Khối lượng xác nhận giá; hiếm khi dẫn giá một mình.

Khối lượng là dữ liệu không thuần túy suy ra từ giá đóng cửa, chính vì thế nó bổ sung thông tin thật.

Bẫy

  • Khối lượng tuyệt đối khác nhau theo cổ phiếu — 500500K cổ có thể rất lớn với small cap và rất nhỏ với AAPL. Luôn dùng khối lượng tương đối.
  • Hiệu ứng lịch — nghỉ lễ và thứ Sáu mùa hè có khối lượng thấp về cấu trúc.
  • Không phải mọi khối lượng đều như nhau — dark pool và giao dịch ngoài sàn tồn tại; biểu đồ hiển thị khối lượng báo cáo trên sàn.

Tóm lại: Khối lượng đo mức tham gia; so với trung bình gần đây và ghép với hướng giá.

ATR — đặt stop theo biến động

Nó đo gì

Biên độ thự trung bình (ATR) trả lời: cổ phiếu này thường dịch chuyển bao nhiêu mỗi ngày, kể cả gap?. Nó là thước biến động theo đơn vị giá (đô-la, VND), không phải %. Nó là cầu nối giữa biểu đồ và toán rủi ro ở Phần 8.

Cách dùng ngây thơ

Dùng cùng một stop cố định (vd luôn 1.500 VND) cho mọi cổ phiếu. Cổ phiếu êm và cổ phiếu biến động có nhiễu ngày hoàn toàn khác — stop cố định hoặc bị cưa trên cổ phiếu biến động, hoặc quá rộng vô ích trên cổ phiếu êm.

Công thức

Mỗi ngày, Biên độ thự (TR) ghi toàn bộ biên độ kể cả gap từ giá đóng hôm trước:

  TR = max(
         High − Low,
         |High − Previous Close|,
         |Low  − Previous Close|
       )

  ATR(N) = smoothed average of TR over N days (default N = 14)

Tại sao ba thành phần? Cổ phiếu có thể gap lên lúc mở cửa — chỉ Cao − Thấp sẽ bỏ sót khoảng cách thêm đó.

Ví dụ tính: ATR 3 ngày

  Day   High   Low   Close   Prev Close   True Range
  ───   ────   ───   ─────   ──────────   ────────────
   1     50     48     49         —            —
   2     52     49     51        49     max(3, |52−49|, |49−49|) = 3
   3     51     47     48        51     max(4, |51−51|, |47−51|) = 4
  ATR(2) simple average = (3 + 4) / 2 = 3.5

Nếu cổ phiếu giao dịch quanh 50 với ATR ≈ 3.5, stop cách 1.5 điểm chỉ 0.43× ATR — nhiễu bình thường có thể chạm. Quy tắc ngón tay thường là 2× ATR làm đệm stop (không phải luật):

  Stop distance ≈ 2 × ATR = 2 × 3.5 = 7.0 points below entry

Cách đọc

  Stock A: price 50,000, ATR 500   → calm; a 1,500 stop = 3× ATR
  Stock B: price 50,000, ATR 2,500 → wild; the SAME 1,500 stop = 0.6× ATR
                                       → gets whipsawed out instantly

  → Place stops in ATR units, not a fixed number, so normal noise
    doesn't stop you out. (Đặt stop theo đơn vị ATR, không phải số cố định.)

Một cổ phiếu biến động đơn giản là cần stop rộng hơn — và theo Phần 8, stop rộng buộc vị thế nhỏ hơn cho cùng mức rủi ro.

Bẫy

  • ATR nhìn về quá khứ — biến động quá khứ không đảm bảo biến động tương lai.
  • Báo cáo và tin tức — ATR từ các tuần yên ắng sẽ đánh giá thấp nhịp ngày công bố.
  • Không phải chỉ báo hướng — ATR chỉ đo bao nhiêu giá dịch chuyển, không đo hướng nào.

Tóm lại: ATR = biên độ thự trung bình mỗi ngày; dùng để scale stop và cỡ vị thế theo nhiễu từng cổ phiếu.

Tham số, khung thời gian & overfitting

Mọi chỉ báo có tham số mặc định (RSI 14, MACD 12/26/9, Bollinger 20/2) thành chuẩn vì chúng đủ tốt trên nhiều thị trường — không phải vì tối ưu cho mọi cổ phiếu.

  • Đừng tinh chỉnh tham số theo quá khứ — một RSI(13.5) trông hoàn hảo trên biểu đồ năm ngoái là curve-fitting; hãy dùng chu kỳ chuẩn.
  • Phân tích đa khung thời gian — xem xu hướng ở khung lớn (tuần) trước khi canh ở khung nhỏ (ngày); giao dịch theo xu hướng lớn có xác suất tốt hơn.
  • Tín hiệu mang tính điều kiện, không tuyệt đối — cùng một RSI 30 nghĩa là “mua khi chỉnh” trong xu hướng tăng và “bắt dao rơi” trong xu hướng giảm.

Tóm lại: Mặc định đã đủ dùng; đừng tối ưu tham số để khớp quá khứ.

Phân kỳ — tín hiệu giá trị cao nhất

Nó đo gì

Phân kỳ trả lời: động lượng có đang suy yếu dù giá vẫn trông mạnh (hoặc yếu) không?. Đó là khi giá và một dao động kế (RSI/MACD) bất đồng.

Cách dùng ngây thơ

Thấy phân kỳ và ngay lập tức giao dịch đảo chiều. Phân kỳ có thể kéo dài nhiều nến — giá có thể tạo thêm một đỉnh cao hơn trong khi RSI tạo thêm đỉnh thấp hơn trước khi có gì đổi. Phân kỳ là cảnh báo, không phải nút bấm.

Cách nhận ra

  Price (giá):       higher high   ▲▲        (đỉnh cao hơn)
  RSI:               lower high    ▲          (đỉnh thấp hơn)
  → "bearish divergence": rally losing momentum (phân kỳ giảm)

  Price:             lower low     ▼▼        (đáy thấp hơn)
  RSI:               higher low    ▼          (đáy cao hơn)
  → "bullish divergence": sell-off losing steam (phân kỳ tăng)

Ví dụ số: phân kỳ giảm

  Swing         Price High    RSI at High
  ─────         ──────────    ───────────
  First peak       52            72
  Second peak      55            65     ← price higher, RSI lower = bearish divergence

Giá tạo đỉnh cao hơn (55 > 52) nhưng RSI tạo đỉnh thấp hơn (65 < 72). Đợt tăng leo với động lượng yếu hơn — có thể kiệt sức, không đảm bảo đảo chiều. Trader có thể siết rủi ro hoặc chờ giá xác nhận (vd phá dưới hỗ trợ gần) trước khi hành động.

Bẫy

Phân kỳ hiệu quả vì nó bắt được động lượng đang yếu đi bên dưới bề mặt trước khi giá đảo chiều. Như mọi thứ kỹ thuật, nó mang tính xác suất — hãy xác nhận bằng hành động giá và khối lượng trước khi hành động.

  • Phân kỳ ẩn — trong tiếp diễn xu hướng, mẫu ngược lại có thể báo xu hướng tiếp tục (chủ đề nâng cao).
  • Cần nhiều sóng — so sánh đỉnh/đáy rõ, không phải mỗi nhịp nhỏ.
  • Phân kỳ giả khi đi ngang — vùng nhiễu tạo dao động kế lộn xộn trông như phân kỳ.

Tóm lại: Phân kỳ = giá và dao động kế bất đồng; dùng như cảnh báo sớm, xác nhận bằng giá và khối lượng.

Ghép lại mà không “overfit”

Một bộ công cụ gọn, tối thiểu thắng một màn hình rối:

  1. Một công cụ xu hướng — vd MA200 để xác định “chế độ” thị trường.
  2. Một công cụ động lượng — RSI hoặc MACD để canh thời điểm trong chế độ đó.
  3. Khối lượng — để xác nhận niềm tin.

Rồi luôn hỏi câu hỏi cấp trên: tín hiệu kỹ thuật này có khớp với cơ bản ở Phần 3–4 không, và kế hoạch rủi ro (Phần 8) có cho phép giao dịch này không?

Bạn vừa nắm được gì

  • Chỉ báo nhào nặn lại giá — chúng không thêm thông tin mới trừ khối lượng.
  • MA = xu hướng & hỗ trợ động; RSI = quá mua/bán; MACD = động lượng; Bollinger = biến động.
  • Mọi chỉ báo xu hướng/động lượng đều trễ và cưa trong thị trường đi ngang.
  • Phân kỳ là tín hiệu dao động kế giá trị nhất.
  • Dùng ít chỉ báo và xác nhận bằng khối lượng và cơ bản.

Bài tập

  1. Trên một biểu đồ, thêm MA50 và MA200. Đánh dấu lần golden/death cross gần nhất — giá có đi theo không?
  2. Tìm một ví dụ phân kỳ giảm của RSI trong năm qua trên một cổ phiếu bất kỳ.
  3. So sánh một cú phá vỡ kèm khối lượng cao vs một cú khối lượng thấp — cái nào giữ được?

Tiếp theo, Phần 7 — Xây dựng danh mục: đa dạng hóa, tương quan, và phân bổ tỷ trọng — biến các ý tưởng lẻ thành một tổng thể vững vàng.