Đầu tư Cổ phiếu · Phần 28 — Quản trị rủi ro danh mục nâng cao

Năm vị thế, mỗi vị thế risk 0,5%, không có nghĩa tổng rủi ro chỉ 2,5%. Nếu chúng cùng ngành, cùng factor momentum và cùng nhạy với index, một tin xấu có thể làm cả năm gap đồng thời. Stop-level arithmetic không thấy correlation, liquidity và common shock.

1. Bốn tầng rủi ro

Trade risk      → entry tới invalidation của một lệnh
Position risk   → gap, volatility, liquidity, event của một mã
Portfolio risk  → exposure, cluster, factor, correlation
Survival risk   → drawdown, leverage, funding, operational failure

Mục tiêu không phải dự đoán mọi tail event. Mục tiêu là xây danh mục có thể sống sót khi model sai.

2. Risk mandate

Capital base:
Allowed instruments/directions:
Leverage/gross cap:
Single-name notional cap:
Single-trade planned-R cap:
Portfolio heat cap:
Sector/theme/factor caps:
Liquidity limits:
Event-risk limits:
Daily/weekly/monthly loss limits:
Max tolerable drawdown:
Stress scenarios:
Deleveraging and restart authority:

“Tôi chịu được drawdown lớn” không phải mandate. Ghi con số, hành động ở từng ngưỡng và ai được phép override.

3. Exposure map

Gross exposure = sum(abs(position market values)) / equity
Net exposure   = sum(signed position market values) / equity
Long exposure  = sum(long market values) / equity
Short exposure = abs(sum(short market values)) / equity

Long-only 80% invested: gross=net=80%. Long 120%, short 40%: gross=160%, net=80%. Net giống nhau nhưng liquidation/correlation risk khác hẳn.

Ngoài notional, lưu beta-adjusted exposure:

portfolio_beta ≈ Σ(weight_i × beta_i)

Beta lịch sử không ổn định; dùng như lens, không phải chân lý.

4. Open risk và heat

position_open_risk = max(0, current_price - stop) × shares  [long]
portfolio_heat = Σ position_open_risk / equity

Hạn chế:

• Stop không bảo đảm fill.
• Vị thế lời với stop trên entry có open risk bằng 0 theo công thức nhưng vẫn có gap risk.
• Các lệnh correlated có thể lỗ cùng lúc.
• Operational failure có thể vô hiệu hóa stop.

Vì vậy heat là một gauge, không phải worst-case loss.

5. Correlation cluster

Tên ngành không đủ. Ngân hàng và bất động sản có thể chung credit/liquidity factor; nhiều cổ phiếu “khác ngành” cùng là momentum beta cao.

CLUSTER TAGS
sector
business-cycle sensitivity
interest-rate sensitivity
currency/commodity exposure
market beta bucket
style factor: momentum/value/size/quality
catalyst/event date

Guardrail:

Max planned R per cluster = 1,0%
Max notional per sector = 20%
Max simultaneous earnings events = 2

Trong stress, correlation có thể tăng nhanh; nghiên cứu stress-correlation nhấn mạnh historical matrix có thể đánh giá thấp portfolio risk khi quan hệ đồng biến đổi (So, Wong & Asai).

6. Volatility sizing

Hai vị thế cùng notional nhưng volatility khác nhau đóng góp risk khác nhau.

vol_weight_i ∝ target_risk_i / volatility_i

Hoặc dùng ATR stop như Phần 24. Nhưng volatility thấp trước shock có thể làm size quá lớn. Thêm:

• Volatility floor.
• Max notional cap.
• Event multiplier.
• Liquidity cap.
• Stress loss cap.

Không scale vô hạn khi ATR tiến về 0.

7. Risk contribution

Với covariance matrix Σ và weights w:

portfolio variance = w'Σw
marginal contribution_i = (Σw)_i
component risk_i ∝ w_i × (Σw)_i

Ứng dụng: phát hiện một vị thế 10% notional nhưng đóng góp 30% modeled volatility vì beta/correlation cao.

Hạn chế: covariance là estimate, phụ thuộc window và regime; tail dependence khác linear correlation. Luôn đặt hard caps bên cạnh model.

8. Drawdown budget

drawdown_t = equity_t / running_peak_t - 1

Recovery không đối xứng:

Lỗ	Lãi cần để về hòa
-10%	+11,1%
-20%	+25,0%
-33,3%	+50,0%
-50%	+100,0%

Deleveraging ladder mẫu

Drawdown từ peak	Hành động
-3R book	Giảm lệnh mới, review execution/process
-5R	Risk/trade ×0,5; heat cap ×0,5
-8R	Không mở mới; review strategy/regime/data
-10R	Flatten theo liquidity plan; formal incident review

Không tùy ý thay đổi ladder giữa drawdown. Phân biệt loss do variance bình thường, model breakdown, execution bug và rule violation.

9. Liquidity risk

days_to_liquidate = position_qty / (ADV × allowed_participation)

Ví dụ 300.000 cp, ADV 1.000.000, participation 10%: tối thiểu khoảng 3 ngày trong điều kiện volume bình thường. Stress test ADV giảm 50% và participation thực giảm.

Dashboard:

% NAV có thể thanh lý 1 ngày / 3 ngày / 5 ngày
weighted average spread
position/ADV
P90 slippage
concentration in thin names

10. Stress testing

Historical replay

Áp return/shock của các giai đoạn khủng hoảng lên exposure hiện tại. Ưu: có path thật. Nhược: danh mục/thị trường hôm nay khác.

Hypothetical scenarios

Index -8%
High-beta names -14%
Sector cluster -18%
Correlation → 0,8
Spread ×3
ADV -60%
2 positions gap through stop

Reverse stress

Hỏi: “Tổ hợp shock nào làm danh mục mất 10% hoặc vi phạm margin/liquidity?” rồi tìm vulnerability. Thiết kế scenario nên cực đoan nhưng hợp lý và liên kết nhiều factor, không đổi từng biến rời rạc (Nagpal — Designing Stress Scenarios for Portfolios).

Worked stress

Cluster	Notional	Scenario return	Loss
Banks	300m	-12%	-36m
Property	200m	-18%	-36m
Export	150m	-10%	-15m
Cash	350m	0%	0

Portfolio 1 tỷ mất 87m = -8,7% trước slippage. Nếu liquidation thêm 1% trên 650m exposure, loss khoảng -9,35%. Planned stops có thể chỉ báo -3%; stress mới cho thấy gap/cluster risk.

11. VaR/Expected Shortfall — dùng có điều kiện

VaR 95% một ngày là mức loss threshold bị vượt khoảng 5% theo model/sample, không phải worst case. Expected Shortfall ước loss trung bình khi đã vượt quantile.

Không dùng nếu không thể giải thích:

• Horizon và confidence.
• Historical/parametric/Monte Carlo.
• Distribution/correlation assumptions.
• Data window và regime.
• Backtesting exceptions.

Với trader cá nhân, exposure caps, drawdown, liquidity và stress table rõ ràng thường hữu dụng hơn một VaR phức tạp không được kiểm định.

12. Risk dashboard hằng ngày

EQUITY / CASH
Gross / net / long / short exposure
Beta-adjusted exposure
Open risk / portfolio heat
Risk by sector / cluster / play / regime
Top 5 component-risk positions
Positions reporting events in 5 days
1/3/5-day liquidity
Current drawdown and ladder state
Historical + hypothetical stress losses
Limit breaches / exceptions / owner

Pre-trade incremental risk

Không hỏi “lệnh này risk bao nhiêu?” riêng lẻ. Hỏi:

Exposure trước/sau?
Heat trước/sau?
Cluster risk trước/sau?
Stress loss trước/sau?
Liquidity bucket trước/sau?
Event concentration trước/sau?

Một lệnh 0,3R có thể bị từ chối vì làm cluster vượt cap.

13. Limit governance

HARD LIMIT: không override trong phiên; phải giảm risk
SOFT LIMIT: cần phê duyệt và expiry
WARNING: điều tra, chưa bắt buộc hành động

Mỗi exception có:

limit
current value
reason
owner/approver
temporary action
expiry
permanent remediation

Không đặt limit rồi liên tục “tạm” nới.

14. Bài tập portfolio lab

Tạo book giả 10 vị thế:

1. Tính gross/net, heat và beta-adjusted exposure.
2. Gắn sector/factor/event cluster.
3. Tính days-to-liquidate base và stress.
4. Chạy index -5/-10%, cluster -15%, spread ×3.
5. Xác định ba giao dịch giảm risk hiệu quả nhất trên mỗi đồng chi phí.
6. Viết deleveraging ladder và test một ngày gap.

MASTERY GATE
☐ Không đồng nhất stop risk với total risk
☐ Map notional, beta, cluster và component risk
☐ Có volatility floor và hard caps
☐ Đo drawdown/recovery và liquidity
☐ Chạy historical, hypothetical, reverse stress
☐ Pre-trade đo incremental portfolio risk
☐ Exception có owner và expiry

Kết luận

Quản trị rủi ro chuyên nghiệp không tối ưu để không bao giờ lỗ; nó giới hạn những con đường có thể làm bạn mất khả năng tiếp tục. Hard caps bảo vệ khi covariance sai; stress test bảo vệ khi stop không khớp; drawdown ladder bảo vệ khi bạn chưa biết đó là variance hay breakdown.

Phần 29 chuyển sang loại rủi ro làm distribution nhảy rời rạc nhất: earnings, corporate actions và catalyst/event trades.